Còn gọi là ngổ om, mò om, ngổ, ma am (Cămpuchia), phẳp hom pôm (Lào).

Tên khoa học Limnophiỉa aromaúca (Lamk.)

Merr.

Thuộc họ hoa mõm chó Scrophuỉariaceae.

A. Mô tả cây

Rau om là một loại cỏ mọc bò, thân dòn, đài 20-30cm, mùi rất thơm. Lá nhẵn, mọc đối, khồng cuống, hơi ôm vào thân, phần lá gần thân nhỏ lại, mép hơi có răng cưa. Có khi lá mọc thành cụm 3 lá. Hoa hơi không cuống, mọc đơn độc hoặc họp thành 2-3 dạng xim. Quả nang nhẩn, có bướu và nếp nhăn dọc theo quả, ngắn hơn lá đài. Hạt nhẵn hình trụ màu đen nhạt, có vân mạng (Hình 206).

Ngoài cây rau om Lìmnophila aromatica nói trên có mùi rất thơm, còn có rau om Limnophiỉa ruạosa Merr. cũng có mùi thơm, rau om Ân- Limnophiỉa indica (L.) Druce, rau om tẫu- Limnophila chỉnensỉs (Osb.) Merr. cũng được sử dụng.

B. Phân bố, thu hái và chế biến

Rau om mọc hoang và được trồng ở khắp

nước ta, nhưng được sử dụng nhiều nhất ở các tỉnh phía Nam làm gia vị nấu canh chua, canh cá. Thưcmg dùng tươi hoặc phơi sấy khô làm thuốc.

Tại các tỉnh phía Nam người ta phân ra rau om xanh và rau om tím. Loại tím hay được tìm dùng làm thuốc nhưng vì hiếm nên vẫn dùng phổ biến loại rau om xanh. Cũng cần lưu ý tránh nhầm lẫn: ở các tỉnh phía Bắc rau om thường được gọi là rau ngổ, nhưng ngay tại miền Bấc lại có mấy loại rau ngổ: rau ngổ thuộc họ Hoa

(phân tích bằng sắc kỷ khí).

D. Tác dụng dược lý

Xuất phát từ những kết quả lâm sàng thực tế đã đạt được ở Hợp tác xã y học dân tộc Hải Thượng, Cần Thơ, Thu Cúc và Phó Đức Thuần {Dược học 1985, 4, 8-10) đã nghiên cứu dược lý thấy rau om có độc tính không đáng kể và độ sử dụng an toàn lớn, có tác dụng lợi tiểu, dãn cơ, chống co thắt, tác đụng dãn cơ giải thích thuốc làm mất cơn đau bụng, dãn mạch, táng lọc ở cầu (hân, tãng lượng nước tiểu giải thích làm cho viên sỏi bị tống ra ngoài, bệnh nhân đi tiểu ra những viên sỏi bị vỡ nhỏ.

E. Còng dụng và liều dùng

Truớc đây rau om chỉ là một thứ gia vị dùng nấu canh chua, canh cá ở các tỉnh phía Nam, Chỉ những năm gần đây, mọi người lưu ý tới kinh nghiệm dùng rau om chữa sỏi thận của lương y Lẽ Quang Tốt {Rau om, một loại rau quý-YHCTDTVN 198, 1986, 23): Một người bạn lương y bị sõi thân, đã mỏ một lần, nhưng sau một năm sỏi xuất hiện lại. Bác sĩ khuyên mố nữa, nhưng lần này sợ có nguy biến. Lương y giới thiệu bệnh nhân lấy rau om giã nhỏ, lấy nước pha ít hạt muối, uống ngày 2 lần. Bệnh nhần nghe theo ngày uống 2 lần, sáng 1 nám, chiều 1 nắm. Uống liền 5 ngày. Đến ngày thứ 6 bệnh viện đưa đi X quang, để biết rõ vị trí viên sỏi trước khi mổ, thì viên sỏi đă biến mất.

Đối với một số bênh nhân khác, lương y Tốt cho uống một nắm rau om cùng một số vị lợi tiểu bông mã đề, râu ngô… thanh nhiệt và hành khí cũng đem lại kết quả tốt: Bệnh nhân đái thông, cơn đau giảm và mất hẳn.

Nhân dân Malaixia và Inđônêxya cũng dùng làm gia vị, giúp sự tiêu hóa, ăn ngon cơm. Còn làm thuốc lợi tiểu, chữa những cơn đau thắt bụng, còn dùng giã nát đắp lên vết thương, vết loét.

Ngày đùng 10-16g dưới dạng thuốc sắc hay viên hoàn.