Hạt bí ngô còn có tên là: hạt bí đỏ, má ứ (Thái), nam qua tử (Semen Cưcurbitae) là hạt của nhiều loại bí như bí ngô {Cucurbita pepõ L.), bí rợ (Cucurbita moschata Duch) V.V…. đều thuộc họ Bí Cucurbitaceae.

Hạt bí ngô thường được nhân dân rang ãn vào những dịp liên hoan, dịp tết v.v… Tác dụng chữa sán tuy không mạnh bằng dương xỉ đực (Aspidium fìlìx-mas Roth.) nhưng không gây độc đối với cơ thể.

A. Thành phần hóa học

Hoạt chất hiện nay chưa xác định được, có lác giả cho rằng hoạt chất là một heterozit gọi là peponozit có tính chất nhựa chứa ở trong phôi và vò lụa. Nhưng chưa được xác nhận.

B. Còng dụng và liều dùng

Thường chiều hôm trước ngày uống thuốc, thụt hoặc uống thuốc tẩy muối nhẹ.

Hạt bí ngô có thể uống theo một trong hai cách sau đây:

  1. Bóc hết vỏ cứng của hạt bí ngô, để nguyên màng xanh ở trong. Người lớn dùng lOOg nhân, giã nhỏ trong cối, có thể dùng 50-60ml nước để tráng sạch cối, thêm vào 50-100g mật hay xừô hoặc đường và trộn đều.

Bệnh nhân ăn vào ỉúc đói, hết cả liều này trong vòng 1 giờ, nằm nghỉ, 3 giờ sau uống thuốc tẩy muối, đi ngoài ưong một chậu nước ấm.

Trẻ con 3-4 tuổi ãn 30g, 5-7 tuổi ãn 50g, 7-10 tuổi ãn 75g.

Hình ì 17. Bí ngó - Cucurbita pepo

  1. Hạt bí ngô để cả vỏ cứng giã hay xay nhỏ bàng cối xay thịt, thêm hai thể tích nước và đun ỉửa nhẹ hoặc đun cách thủy ưong 2 giờ, lọc qua gạc. Hớt bỏ lớp dầu ở ưên mặt. Có thể thêm đường.

Uống hết trong vòng 20-30 phút vào lúc đói (hôm trước đã tẩy hay thụt) 2 giờ sau khi uống hết, uống một liều thuốc tẩy muối.

Người lớn uống 300g hạt để cả vỏ, trẻ con

dưới 5 tuổi 50-70g, 5-7 tuổi lOOg, 7-10 tuổi

150g (Theo cách làm đã nêu).

Nếu sau khi uống hạt bí ngổ theo như liều nói trên, lại uống thêm cao dương xỉ đực Aspidium fìlix-mas (người lớn 2,5-3g, trẻ con tùy theo tuổi mà tính) tác dụng mạnh hơn. Chỉ uống cao dương xỉ sau khi đã uống hạt bí ngô được một giờ sẽ uống một liều thuốc tẩy muối.

Có khi người ta chế hạt bí ngô thành bột đã loại chất béo đi rồi. Dùng uống với liều 60-80g (người lớn), 30-40g (ưẻ con). Thêm vào bột một ít nước, trộn đều uống hết trong vòng 15-20 phút rồi theo cách như trên.

uống phối hợp với nước sắc hạt cau: Do nghiên cứu thấy nưdc sắc hạt cau có tác dụng làm tê liệt sán bò và sán lợn nhưng chỉ mạnh đối với đầu con sán và những đốt chưa thành thuộc, ưái lại hạt bí ngô có tác dụng chủ yếu là tê liệt khúc giữa và khúc đuôi con sán, cho nên các nhà y học Trung Quốc dùng như sau:

‘Sáng sớm: Lúc đói bụng, ăn 60-120g hạt bí ngô (cả vỏ) nếu bỏ vỏ đi rổi chỉ ăn 40-100g thôi. Hai giờ sau uống nước sắc hạt cau (trẻ con 10 tuổi trở xuống uống 30g, phụ nữ và đàn ông bé nhỏ uống 50-60g, người lớn 80g) chế như sau: Cho hạt cau với liều nói trên vào đun vớí 500ml nước, sắc cạn còn 150-200ml. Nhỏ dung dịch gelatín 2,5% vao cho đến khi hết kết tủa (để loại hết tanin đi) để lắng gạn và lọc. Đun cho còn 150-200ml. Nửa giờ sau khi uống hạt cau sẽ uống một liêu thuốc tẩy (30g magiê suníat). Nằm nghỉ, đợi thật buồn đi ngoài, ỉa vào một chậu nước âm ấm, nhúng cà mông vào.