Tên khoa học**: Ficus elastica Roxb, đa búp đỏ, bồ đề (đom pur): Ficus religiosa L. đa nhiều rể: Ficus macrophyllữ’, đa tròn lá: Fỉcus ben^haỉensis L.**

Đều thuộc họ Dâu tằm Moraceae.

A. Mô tả cây

Nhiều loài đa được dùng:

Cây đa búp đỏ (Ficus eỉastica Roxb) là cây gỗ to, cao, thân nhiều nhánh. Lá hình bầu dục, hơi dài, to đày, gân phụ nổi rõ. Búp đỏ của cây đa là lá kèm sớm rụng bao bọc láy chồi tận cùng và khi lá nở ra thì rụng xuống. Toàn cây có nhựa mủ chứa chất cao su, trong tế bào lá có chứa tinh thể canxi cacbonat gọi là nang thạch (Hình 199).

Cây đa bồ đề-còn gọi là cây đề (Fìcus reỉìgiosa L.) cũng là cây to, rễ phụ từ các cành to mọc đâm xuống dưới đất, có cuống lá mảnh, có tá hình thoi, hơi giống hình tim ở phía gốc, thu hẹp thành như một cáí đuôi ở phía ngọn. Thường trổng lấy bóng mát ở đinh chùa.

Đa nhiểu rễ (Ficus macrophvlla) có lá to hơn, nhiều rễ, đa tròn lá (Ficus benghalen.sis) có lá hơi tròn.

B. Phân bồ’, thu hái và chê biến

Thường đưựoc trồng khắp nơi lấy bóng mát. Người ta dùng tua rể mọc từ cành rủ xuổng. Dùng toàn rễ nghĩa ỉà cả lõi và rễ. Tươi hay sao

ĩỉìrth ỉ 99. Đa húp đỏ - Ficus elastica

cho khô đều được. Không phải chế biến gì khác, c. Thành phần hóa học Trong tua rẻ đa có những đa phenol dẫn xuất của ílavon, một ít axit amìn rĩiột ít tanin và muối kali, natri.

Nhựa mủ đa bồ đề có 85% nhựa 12% cao su. Vỏ thân đa bồ đé có tanin.

D. Tác dụng dược lý

Năm 1960, Bộ môn dược lý Trường đại học y khoa Hà Nội {Tạp chí đông y 95, 1968 77-84) nghiên cứu tua rễ một loại cây đa trên thực nghiệm (114 thí nghiệm) trên 22 thỏ, 2 chó, 2

ĐẬU

Còn gọi lờ đậu săng, đậu cọc rào, sandekday (Cămpuchia).

Tên khoa học Cajanus indicus Spreng.

Thuộc họ Cánh bướm Pabaeeae (Papiìionaceae).

A. Mô tả cày

Cây nhò, cao l-3m. Cành có những đường nổi dọc, mặt trên xanh thẫm, mạt dưới rất nhạt.

mèo, 30 ếch và lâm sàng đã đi tới một số kếi luận sau đáy:

  • Dung dịch tua rể đa tươi 100% ticm tĩnh mạch 2ml/kg thể trọng làm tăng tiết niệu 316,66% so với thỏ chỉ uống nước lã ấm và tiêì niệu bình thường hoặc 142% so với lô thỏ đối chứng tiêm nước muối sinh lý với liều lượng tương đương 2ml/kg.

  • Uống cũng có tác dụng lợi niệu: 138%.

  • Dung dịch tua rễ đa tươi có tác dụng làm

tăng bài tiết ion kali và ion natri trong nước tiểu.

  • Dung dịch tua rể đa tươi có tác dụng làm

giảm huyết áp nhẹ và thoáng qua trôn mèo. không ảnh hưởng đến huyết áp của chó, thỏ; làm tảng co bóp tim ếch cô lập, với liều cao làm tăng trương lực và co bóp các cơ nhẩn của tủ cung và ruột.

  • Dung dịch tua rễ đa uống ít độc, thỏ uổng ‘VỚi liều 30g/kg, trong 5 ngày liền không có

những biến đổi rõ rệt về thể trạng toàn thân. Riêng số bạch cầu hơi tăng.

E. Còng dụng và liều dùng

Nhân dân Viêt Nam dùng tua rễ đa làm thuốc lợi tiểu đùng trong những trường hợp xơ gan kèm cổ trướng với liều 100-I50g tươi trên người lớn trong 1 ngày dưới dạng thuốc sắc. Dùng liền trong vòng 7-10 ngày.

Vỏ và cành thân cây đa bổ đề được dùng thay vỏ khi ãn trầu. Tại Ân Độ, dịch ép (giã nát, vát lấy nước) lá đa bồ để tươi được dùng chữa đi ngoài, thổ tả (dịch ép lá tươi trộn đường) với liểu cách hai giờ uông một (hìa cà phc cho tới khi thấy hết nôn, mửa, và đi ngoài (theo Chatterji s. K. và H. D. Ganguli, 1948-Proc. 35 th ỉn- dian Scì. Congr. Assoc, Patha, part III: 85, 86).