()(*)()Còn gọi là mã đề thảo, xa tiển, nhả én, dứt (Thái) su ma (Thổ).

Tên khoa học Plantago asiatica L.ịPlantago major L. var. asiatica Decaísnc).

Thuộc họ Mã đề PìaMaỳnaceae.

Theo thuyêì của Lục cơ (cổ) thì loài cây này hay mọc ở vết chân lìgựa kéo xe nên gọi tên (miĩ là ngựa, đề là móng chân).

Cay mã dề cho các vị thuốc có tên sau đây:

  1. Xa tiền tử: Semen Plantaginis-là hạt phơi hay sấy khô.

  2. Mã đê thảo: Herba plantaginis-là toàn cây trừ bỏ rễ phơi hay sấy khô.

  3. Lá mã đề; Foliuin p]antaginis-là lá tươi hay phơi hiìặc sấy khô.

()(*)()Mã đè là loại cỏ sống lâu năm, thân ngắn, lá mọc thành cụm ở gốc, cuống dài, phiến lá hình thìa hay hình trứng, có gân dọc theo sống lá và đồng quy ỏ ngọn và gốc lá. Hoa mọc thành bồng, có cán dài, xuất phát từ kẽ lá. Hoa đểu, lưỡng tính, đài 4, xếp chéo, hơi đính nhau ở gốc, tràng màu nâu lổn tại, gồm 4 thùy nằm xen kẽ ở giữa các lá đài. Nhị 4 chỉ nhị mảnh, dài, 2 lá noãn chứa nhiều tiểu noãn. Quả hộp trong chứa nhiều hạt màu níiu đcn bóng. (Hình 156, Hm27,3)

()(*)()Mã đé mạc hoang và được trồng tại nhiều nơi ở kháp nước ta. Muốn bảo đảm nhu cầu cần đặt vấn dề trồng. Trồng bằng hạt chọn ỏ những cây

Hình í56. Mã đé ■ Plantago asiatica

to khỏe, hạt mẫm đen. Thường trồng vào mùa xuân và mùa thu nhưng tốt nhất vào mùa (hu. Mã đề ưa đất tốt, ẩm vừa phải, đất tốt cây rát 10.

Vào thấng 7-8 quả chín thì hái toàn cây đưa về phơi hay sấy khô, loại bỏ tạp chất. Muốn lấy hạt thì đập và giũ lấy hạt, rây qua rây rồi phơi khô. Không phải chế biến gì đạc biệt. Khi dùng lá, có thể hái gần như quanh năm, có thể dùng tươi hay khỏ.

()(*)()Toàn cây chứa một glucozứ gọi là aucubin

Thuốc lợi tiếu: Xa tiền tủ (hạt mã đề) lOg, cam thảo 2g, nước 600ml (3 bát), sắc và giữ sôi trong nửa giờ. Chia 3 lần uống trong ngày. Chữa ho tiểu đờm: Xa tiền thảo (cày mã đề)

lOg, catn thảo 2g, cát cánh 2g, nước 400ml. Đun sôi trong nửa giờ. Chia 3 lần uống trong ngày. Nếu không có cam thảo, thì có thể thay bằng đường cho đủ ngọt mà uống.